Bir doğal gaz dağıtım şirketinin yeni izleme odasını kurarken müşterinin başmühendisi şunu söyledi: "Sahada Wonderware koşturuyoruz, sen bana izleme odası video duvarı tasarla." Bir hafta sonra sahaya gittiğimizde gerçek tablo daha karmaşık çıktı: 2008'de kurulan Wonderware InTouch SCADA, 2018'de yenilenen AVEVA System Platform server'ları ve 2023'te eklenen birkaç Ignition Edge cihazı bir arada koşuyordu. İzleme odası tek başına yapılacak iş değildi; SCADA mimarisinin geleceği konuşulmadan ekran kararı verilemezdi.
Türkiye'de kurumsal SCADA pazarı üç ana platform etrafında şekilleniyor: AVEVA System Platform (eski Wonderware), Siemens WinCC OA (özellikle SIMATIC ekosisteminde) ve son 4-5 yılda hızla yayılan Inductive Automation Ignition. Üç platformun izleme odasındaki davranışı farklı; kontrol odası çözümlerimiz bu farkları görerek tasarlanıyor. Bu yazıda üç platformun izleme odası perspektifinden saha karşılaştırmasını yapıyoruz.
AVEVA System Platform 'Wonderware' mu Hâlâ
AVEVA System Platform, 2018'de Schneider Electric'in Wonderware'i AVEVA bünyesine taşımasıyla bu isim aldı. Türkiye'deki çoğu petrokimya, doğal gaz ve elektrik dağıtım şirketinde mevcut SCADA hâlâ Wonderware InTouch tabanlı; yeni kurulumlar AVEVA System Platform 2023 R2 ve sonraki sürümlerde yapılıyor. İki ürün arasındaki sürekli güncelleme yolu kapalı değil ama farklı; eski InTouch projelerini AVEVA System Platform'a taşımak doğrudan upgrade değil, migration projesi.
İzleme odası tarafından bakıldığında
AVEVA System Platform GR (Galaxy Repository) merkezi mimarisi izleme odasında çoklu ekran yönetimini doğal kılıyor. ArchestrA Application Server üstünden tek HMI'ı 8-16 ekrana yayabiliyorsunuz. Türkiye'de TEİAŞ ve EÜAŞ saha kontrol odalarında bu mimari standart.
Lisans ve maliyet yapısı
AVEVA System Platform tag-bazlı lisanslama; 5.000 tag tipik orta ölçek tesis için 320-480 bin TL lisans, 25.000 tag büyük ölçek tesis için 1,2-1,8 milyon TL. Buna ek olarak yıllık SLA bakım sözleşmesi (typical %18-22 lisans bedelinin). Lisans havuzu kurumsal ortamda esnek; ihtiyaç doğdukça artırılabiliyor.
İzleme odası HMI tasarım dili
AVEVA System Platform kontrol odası için Situational Awareness Library standardı sunuyor. Renk paleti, alarm hiyerarşisi, gri tonlarda normal değer, sadece anormal durumda renkli vurgu. Bu yaklaşım kontrol odası yorgunluk azaltma çalışmalarında bilimsel olarak desteklenmiş yöntem; ASM Consortium tarafından önerilen.
Siemens WinCC OA: SIMATIC Ekosisteminin Doğal Üyesi
Siemens WinCC OA (Open Architecture) Türkiye'de özellikle Siemens SIMATIC PLC altyapısı olan tesislerde tercih ediliyor. Otomotiv, ilaç ve gıda üretim tesislerinde S7-1500 PLC'ler ile WinCC OA kombinasyonu standart. CERN'in büyük hadron çarpıştırıcısının izleme yazılımı da WinCC OA tabanlı; ölçeklenebilirlik anlamında sınırlarda test edilmiş bir platform.
Distributed mimari avantajı
WinCC OA Manager mimarisi event-driven; veri sürekli polling'e değil değişiklik bazlı taşınıyor. 200.000+ tag'lı tesislerde performans WinCC OA'nın ön plana çıktığı senaryo. Türkiye'de TÜPRAŞ rafineri kontrol odalarında bu mimari kullanılıyor.
İzleme odası entegrasyonu
WinCC OA Ultralight Client izleme odasında web tabanlı çoklu ekran yönetimini sağlıyor. Operatör browser'dan login oluyor, kişisel layout kayıtlı geliyor. KVM matrisinin ihtiyacı azalıyor; tek operatör konsolundan 4-8 ekran yönetilebiliyor.
Lisans modelinin spesifikasyonu
WinCC OA tag bazlı değil event/PowerTag bazlı lisanslama; yapı farklı. 50.000 PowerTag büyük tesis için 1,4-2,1 milyon TL lisans tipik. Siemens distribütörü üzerinden alınıyor; Siemens Türkiye ve yetkili partner ekosistemi mevcut.
Inductive Automation Ignition: Hızla Yayılan Yeni Oyuncu
Ignition 2010'lardan beri global pazarda büyüyor; Türkiye'de son 4-5 yılda özellikle yeni nesil mühendislik ekiplerinin tercihi. Java tabanlı, web-first mimarisi, Python (Jython) script yazımı ve unlimited tag/client lisans modeli farklılaştırıcı özellikler.
Unlimited tag lisansının gerçek anlamı
Ignition'un öne çıkan satış mesajı "tag bazlı lisanslama yok". Server lisans alıyorsunuz, ardından istediğiniz kadar tag, istediğiniz kadar client. Ignition Standard server lisansı 28-42 bin USD aralığı; Türkiye TL fiyatı kura göre 1,1-1,7 milyon TL. Büyük tesislerde AVEVA ve WinCC'e göre %35-50 tasarruf çıkarabiliyor.
Web-first arayüzü
Ignition Perspective module mobil cihazda native çalışan responsive HMI üretiyor. İzleme odasında çoklu ekran zaten standart; ek olarak vardiya başkanı tabletinden, mühendislik ekibi telefonundan aynı sisteme erişiyor. AVEVA ve WinCC'in mobil tarafı geride; native mobile design Ignition'da daha olgun.
Ignition Edge ve dağıtık deployment
Ignition Edge sahada PLC yanına yerleştirilen küçük gateway. Yerel buffer, store-and-forward yapısı; merkezi sunucu offline olduğunda data kaybı yok. Türkiye'de boru hattı izleme, rüzgar tribünü ve solar tarla SCADA'larında bu mimari kazanıyor.
Üç Platform İzleme Odası Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo 50.000 tag büyük tesis senaryosu için hazırlandı; tipik konfigürasyon ve lisans modelleri Mart 2026 itibarıyla.
| Özellik | AVEVA System Platform | Siemens WinCC OA | Inductive Automation Ignition |
|---|---|---|---|
| Lisans modeli | Tag bazlı | PowerTag bazlı | Server unlimited |
| 50K tag indikatif lisans | 1,4-1,8 M TL | 1,4-2,1 M TL | 1,1-1,7 M TL |
| Yıllık bakım | %18-22 | %18-22 | %18-22 |
| Mimari | Galaxy Repository | Distributed Manager | Java/Web-first |
| Mobile native | Sınırlı | Sınırlı | Tam (Perspective) |
| SAL/SA library | Native ASM | Native | Eklenti |
| TR ekosistem yoğunluğu | Yüksek | Yüksek (SIMATIC) | Orta-yüksek |
| Yeni mühendis öğrenme | Orta-zor | Orta-zor | Hızlı |
İzleme Odası Mimarisi Platformdan Bağımsız Üç Karar
Hangi SCADA platformu olursa olsun, izleme odası mimarisi üç temel kararla başlıyor: kaç operatör, kaç ekran ve hangi alarm hiyerarşisi. Bu üç karar SCADA platformundan bağımsız; sonradan platform üzerine giydiriliyor.
Operatör başına ekran sayısı
ISO 11064-3 referansıyla, ergonomik olarak optimal operatör başına 3 ekran. Bunun üstüne çıkıldığında bilişsel yük artıyor, alarm cevaplama süreleri uzuyor. 6+ ekranlı operatör konsolları VIP gözlem amaçlı; sürekli operasyon için verimli değil.
Video duvar mantığı: paylaşılan durumsal farkındalık
Video duvarın amacı tüm operatörlerin ortak gördüğü "büyük resim". Tipik içerik: tesis genel topolojisi, alarm özet listesi, hava durumu ve dış faktörler, ekip vardiya planı. Operatör başlık ekranı değil, oda başlık ekranı.
Alarm hiyerarşisi
Genel kural: bir vardiyada bir operatöre saatte 6'dan fazla alarm gitmemeli (EEMUA-191 önerisi). Bu rakam aşıldığında operatör alarm fatigue'a giriyor; gerçek kritik alarmı kaçırma riski artıyor. Modern SCADA platformlarının üçü de alarm rationalization araç desteği veriyor.
Türkiye'de Hangi Sektör Hangi Platformu Kullanıyor
Saha gözleminden derlediğimiz tipik dağılım: petrokimya ve rafineri (TÜPRAŞ, SOCAR) ağırlıkla AVEVA System Platform; elektrik dağıtım (BEDAŞ, ENERJİSA, TEİAŞ uzaktan kontrol) AVEVA + Siemens karışık; otomotiv ve ilaç üretim Siemens WinCC OA; doğal gaz dağıtım AVEVA hâkim; yeni kurulan rüzgar ve solar tesisleri Ignition'a yöneliyor; su ve atık su tesisleri Ignition payı hızla artıyor.
Bu dağılım sabit değil; karar verici mühendis nesli değişimi platform tercihini de değiştiriyor. 2030'a kadar Ignition'un Türkiye'de yeni proje pazar payı %35'i aşması bekleniyor.
Eski SCADA'dan Yeni İzleme Odasına Geçiş
Mevcut Wonderware InTouch'tan yeni AVEVA System Platform'a, ya da WinCC Classic'ten WinCC OA'ya, ya da herhangi bir eski platformdan Ignition'a geçiş projesi izleme odası yenilemesinden büyük. Saha PLC entegrasyonları, tag haritalama, alarm yapılandırması, raporlama scripti hepsi yeniden yapılıyor.
Faz 1: Tag mapping ve veri modeli
Mevcut sistemden tag listesi ihraç ediliyor, yeni platformda data type uyumluluğu kontrol ediliyor. 25.000 tag'lı bir tesisin migration'ı tipik 4-6 hafta tag mapping fazı.
Faz 2: HMI yeniden tasarımı
Eski HMI tasarım dilinin kalıntısı
Wonderware InTouch ekranları 2000'lerde yapılmış olan: parlak renk paletli, neredeyse tüm değerler aynı zamanda görünür, alarm önceliklendirmesi belirsiz. Yeni HMI ASM Consortium / ISA-101 standardına göre yeniden tasarlanıyor; gri ton hâkimiyetinde, anormal duruma odaklı renk vurgusu.
Operatör eğitim direnci
Eski HMI'a alışmış operatörler yeni gri ton paletini başlangıçta sevmiyor; "eskisi daha güzeldi" geri bildirimi yaygın. 4-6 hafta sonra ölçülen alarm cevaplama süresi %25-35 düşüyor; yorgunluk ölçülebilir derecede azalıyor. Bu veriyi yöneticilere sunmak migration projelerinin kabulüne yardım ediyor.
Faz 3: Paralel çalıştırma ve devir
Eski ve yeni SCADA paralel 4-8 hafta çalıştırılıyor; veri tutarlılığı kontrol ediliyor. Sonra yeni sisteme tam geçiş, eskisi hot standby kalıyor 6-12 ay daha.
Bulut SCADA ve Hibrit Yaklaşım
Son 2 yıldır AVEVA, Siemens ve Inductive Automation hepsi bulut SCADA mesajını yükseltti. AVEVA Insight, Siemens MindSphere/Industrial Edge, Ignition Cloud Edition. İzleme odası perspektifinden bulut SCADA hâlâ yeni; saha kritik kontrol bulutta değil yerelde, bulutta sadece historian, raporlama ve KPI izleme.
Türkiye'de bulut SCADA adopsiyonu yavaş; KVKK ve sektörel regülasyonlar veri lokalizasyonu zorunlu kılıyor. Yerel bulut altyapıları (Türk Telekom Cloud, BulutBilişim) bu boşluğu doldurmaya çalışıyor.
Operatör Eğitim ve Sertifikasyon
Üç platformun da resmi sertifikasyon programı var. AVEVA Certified Specialist, Siemens SITRAIN Engineering, Inductive University Credentials. Türkiye'de operatör başına eğitim maliyeti 35-90 bin TL; 5 günlük temel + 5 günlük ileri kurs.
Yeni izleme odası kurulumlarında operatör ekibi sertifikasyon süreci 3-6 ay. Bu süre kurulum projesinin kritik yolu; donanım hazır olsa bile sertifikalı operatör olmadan canlıya geçilmiyor.
Cybersecurity ve OT Güvenliği
Modern SCADA izleme odası IT/OT ayrımının yönetildiği yer. ICS-CERT ve ENISA önerileri doğrultusunda OT ağı IT'den fiziksel veya mantıksal olarak ayrı; veri akışı sadece data diode veya unidirectional gateway üzerinden. Türkiye'de TEİAŞ ve enerji üretim tesisleri için zorunlu yapı.
OT firewall yerleşimi
Tofino, Hirschmann ve Cisco IE firewall'ları OT katmanında yaygın. Modbus TCP, DNP3, IEC 61850 deep packet inspection desteği şart.
SIEM ve OT log korelasyonu
SCADA logları SIEM'e gönderiliyor; davranış anomalisi tespiti için. Splunk, IBM QRadar veya Microsoft Sentinel bu rolde.
Saha Vakası: Petrokimya Tesisi Migrasyonu
2024'te tamamladığımız bir petrokimya tesisi izleme odası yenilemesinde mevcut Wonderware InTouch 10.x sistemi AVEVA System Platform 2023 R2'ye taşındı. Tesis 38.000 tag büyüklüğünde; migration projesi toplam 11 ay sürdü. Tag mapping fazı 6 hafta, HMI yeniden tasarım 14 hafta, alarm rationalization 8 hafta, paralel çalıştırma 8 hafta, devir 4 hafta. Toplam yatırım 8,4 milyon TL; bunun 2,1 milyonu donanım, 4,8 milyonu yazılım lisansı (5 yıl), 1,5 milyonu danışmanlık ve mühendislik.
HMI yeniden tasarımının operatör verisi
Eski Wonderware HMI'ından ASM Consortium uyumlu yeni HMI'a geçişin 18 aylık verisi: alarm cevap süresi ortalaması 42 saniyeden 18 saniyeye düştü. Operatör hata oranı %8'den %2,5'e düştü. Vardiya yorgunluk şikâyeti %58'den %22'ye düştü. Bu rakamlar tesisin operasyon güvenliğini doğrudan etkiledi; 18 ayda operasyon dışı duruş sayısı %35 azaldı.
Operatör eğitim süreci
16 operatör için 8 hafta eğitim; AVEVA Türkiye partner'ı tarafından verildi. Eğitim maliyeti operatör başına 65 bin TL, toplam 1,04 milyon TL. Bu maliyet ilk yatırımdan ayrı planlandı; çoğu kurumun migration bütçesinde atladığı kalem.
Düşük Kod ve Yapay Zeka Tabanlı SCADA Geliştirme
2024-2026 döneminde SCADA platformlarının üçü de düşük kod (low-code) ve AI destekli geliştirme özellikleri ekledi. AVEVA System Platform AI assistant ile alarm rationalization önerileri; Siemens WinCC OA event-driven AI ile pattern recognition; Inductive Automation Ignition Designer'da copilot benzeri yardımcı. Bu özellikler mühendislik üretkenliğini artırıyor; tipik HMI tasarımı süresi %30-45 kısaltabiliyor.
Generative AI ve HMI tasarım
Yeni nesil SCADA tooling'i text prompt ile HMI ekran tasarlama özelliği geliyor. "Kompresör istasyonu için pencere tasarla, basınç ve sıcaklık göster, alarm bayrağı sağ üstte" gibi prompt ile başlangıç template oluşturuluyor; mühendis düzenliyor. Türkiye'de bu özellik henüz pilot fazda; 2026-2027'de yaygınlaşması bekleniyor.
Türkiye'deki SCADA Mühendislik Pazarı
Türkiye'de SCADA mühendisliği son 10 yılda büyüyen bir alan. AVEVA Türkiye partner'ı (Atomgroup, Schneider Electric Türkiye), Siemens Türkiye SITRAIN merkezi, Ignition için partner'lar (Genteknoloji, Otomasyon Teknik) eğitim ve hizmet sunuyor. Tipik SCADA mühendisi yıllık brüt maaşı 380-720 bin TL aralığında; senior konumda 950 bin TL+ ulaşıyor.
Yerli mühendislik ekibi vs dış kaynak
Büyük tesisler tipik olarak iç ekibinde 2-5 SCADA mühendisi tutuyor; karmaşık projeler için dış kaynak (entegratör veya OEM partner) ile çalışıyor. İç ekibin operasyon ve günlük bakım sorumluluğu, dış kaynağın major proje ve mimari geliştirme sorumluluğu yaygın model.
Sertifikasyon kademeleri
AVEVA Certified Specialist, Siemens SITRAIN Engineering Cert, Ignition Inductive University Gold/Premier sertifikaları kademelendirme sağlıyor. Türk SCADA mühendisleri için yıllık sertifikasyon yenileme bütçesi 25-65 bin TL; firmaların eğitim bütçesinde planlanan kalem.
SCADA Yedekleme ve Felaket Senaryosu
SCADA platformlarının üçü de native yedeklilik desteği veriyor. AVEVA Galaxy Repository hot-standby, Siemens WinCC OA Redundancy module, Ignition Gateway Redundancy. Yedek yapı tipik aktif-aktif veya aktif-pasif; yedek aktif kalırsa veri tutarlılığı (eventual consistency) kritik.
Geo-redundancy gereksinimi
Kritik tesisler (rafineri, elektrik üretim, doğal gaz) için coğrafi yedeklilik tipik gereksinim. Ana SCADA tesis yerinde, yedek SCADA 50+ km uzakta; ikisi arasında dark fiber veya MPLS bağlantı. Yedek site tam donanım (sunucu + lisans) ile hazır.
Test sıklığı ve drill
Yedek sistemin test edilmesi yıllık 4 kez minimum (drill). Drill sırasında ana sistem kapatılır, yedek aktive edilir, operasyon yedek sistemden devam eder 4-8 saat. Bu drill'ler regülatör (EPDK, BDDK) tarafında dökümante edilmesi gereken aktivite.
Multi-Vendor SCADA: Türkiye'de Sessiz Gerçek
Saha gözlemine göre Türkiye'deki büyük endüstriyel tesislerin çoğu tek SCADA platformu değil; multi-vendor yapı çalıştırıyor. Tipik petrokimya tesisi: ana proses kontrolü AVEVA, yardımcı sistemler (yangın, güvenlik, atık) Siemens WinCC OA, periferik tesisat ve enerji yönetimi Ignition. Bu üç farklı platform OPC UA üzerinden veri paylaşıyor; merkezi izleme odası tek HMI gibi görünüyor ama arkada üç farklı motor.
OPC UA gateway katmanı
Multi-vendor SCADA'nın çalışması için OPC UA gateway kritik. Kepware OPC UA Gateway, Matrikon OPC UA, Inductive Automation Ignition'ın native OPC UA modülü yaygın. Bu katman saniye başına 50.000+ tag taşıma kapasitesinde olmalı; aksi takdirde data lag oluşuyor.
Karar Hangi Soruda Kilitleniyor
SCADA platform seçimi pratikte iki soruyla biter: mevcut PLC ekosistemi ne (Siemens hâkimse WinCC OA doğal seçim, Allen-Bradley ve karışıksa Ignition esneklik), mühendislik ekibinizin yaş ortalaması ne (45+ AVEVA/WinCC tarafına yatkın, 30 altı Ignition'a açık). Bu iki soru cevaplandıktan sonra izleme odası tasarımı platforma göre detaylandırılıyor.
SCADA platform seçimi, izleme odası mimarisi ve operatör konsolu tasarımını birlikte değerlendirmek için kontrol odası çözümleri sayfamızı inceleyebilir, mevcut tesisinizin değerlendirmesi ve teklif almak için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Saha kurulum referanslarımıza projeler sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.